Onze welvaart is een illusie

Onze welvaart is een illusie

De huizenprijzen zijn weer flink gestegen, de werkloosheid is laag en dalende, de export dendert door en de rente is lekker laag dus schulden zijn geen probleem. De crisis die in 2008 begon is nog maar een vage herinnering, een oude kennis waar het contact en feeling totaal mee verloren is gegaan. Levensbelangrijke zaken zoals onze financiële toekomst worden niet of nauwelijks besproken; dit soort onderwerpen bediscussiëren is als in je broek plassen; het geeft alleen jou een warm gevoel en zelfs dat is vluchtig. In plaats daarvan voeren we verhitte discussies over wat ons van bovenaf wordt gevoerd: Zwarte Piet, #metoo, afschaffen zomertijd, gendergedoe en ander geneuzel. Het huis staat in brand maar we hebben ruzie over de positie van de zitbank. Het is als de laatste akte van een Pyromaans drama.

Illusie

Het probleem met veel illusies is dat zij zo goed voelen en/of de realiteit zo verdomd slecht voelt. Net als in de film de Matrix, is de wens sterker dan de realiteit. Onze illusie zijn gebouwd op (teveel) schulden en ook deze voelen zo verdomd lekker. Nieuwe auto via private lease, nieuw huis en/of nieuw interieur, leuke vakanties, de nieuwste IT gadgets, frequente etentjes buiten de deur, afhaal gemak, leuke merkkleding en zo verder voelt zo enorm lekker. Sterker nog, het voelt niet alleen lekker, maar we hebben het gevoel dat we het ook verdienen (figuurlijk). We zijn immers slim, goed opgeleid, werken hard en zijn goed van hart; het Disney syndroom van “wie goed doet, goed ontmoet”.

Realiteit

Als wij echter nagaan welk gedeelte van onze welvaart gebaseerd is op krediet, dan is het beeld minder rooskleurig (zie ook deze Opiniez column). En dan moet er goed gekeken worden want veel van de relaties zijn niet direct waar te nemen. Zo kan iemand weinig schulden hebben, maar voor zijn inkomen geheel afhankelijk zijn van makkelijk te verkrijgen kredieten door anderen. De bouwvakkers van nu, kunnen maar moeilijk zien dat de huidige overspannen vraag te maken heeft met de schuldentoename bij anderen. Zij zien alleen maar meer vraag. Zo ook de cementfabriek, de meubelfabriek, de bouwmarkt, de tuincentra, en zo verder. Al deze bedrijven reageren op de extra vraag met extra aanbod, of wel extra capaciteit. Ze breiden dus uit, investeren in nieuwe fabrieken, winkels en personeel. Vandaar het allemaal zo verdomd goed en solide aanvoelt. Dit is geen schuldgedreven illusie maar realiteit volgens de meesten.

Bezint eer ge begint

Dit is wat economen misallocatie noemen en het is iets wat zeer ernstig is en vaak onderbelicht blijft bij beleidskeuzes. Doordat de verschillende onderdelen die de economie uitmaken allen met elkaar vervlochten zijn, wordt door onjuiste prijzen alles krom neergezet. Verhoudingen zijn niet meer gebaseerd op echte prijzen (echte vrije markt) maar op de gemanipuleerde prijzen door (met name) monetair en fiscaal beleid. Er is vraag waar er geen vraag zou moeten zijn en vice versa. Probleem is dan ook dat eenmaal deze route te zijn ingeslagen, de weg terug steeds pijnlijker wordt.

Psychische aandoening

Het aankaarten van de realiteit, dat alles op de pof is gebaseerd en dat de kunstmatig lage rente iedereen de illusie geeft van niet alleen welvaart maar ook lage schuldenLASTEN, is dus Don Quijotaanse strijd. Commercieel is het zelfmoord, want iemands bubbel laten ploppen, daar valt geen droog brood aan te verdienen en de reacties zijn vaak ronduit vijandig. De realiteit staat zo ver af van de oh zo verdomd lekkere illusie, dat cognitieve dissonantie inmiddels een wereldwijde epidemie is geworden. Iedereen die een afwijkend beeld schetst, wordt als de pest gemeden dan wel bestreden.

Spiegelen

Geconfronteerd met zoveel overtuiging/geloof dat alles OK is, doet zelfs de meest kritische geest twijfelen. Immers, tot nog toe hebben zij gelijk want alles gaat tippie toppie. En zoveel mensen kunnen toch nooit ongelijk hebben? Misschien hebben zij geen cognitieve dissonantie aandoening, maar de kritische geesten! Hoe dan ook, de druk (en consequenties) om niet af te wijken van de illusie is enorm te noemen. En je kunt eigenlijk ook niet fout gaan, want als het misgaat, dan had iedereen het bij het verkeerde eind en treft niemand blaam. Lekker samen huilen met de wolven in het bos. Ik vrees alleen dat die wolven ons allen dan allang hebben opgepeuzeld, maar wellicht ben ik wat te realistisch ingesteld. Het voelt in ieder geval wel zo verdomd eenzaam.

Geef een reactie