Rente en een stabiele samenleving

Rente en een stabiele samenleving

Door: Heiko de Boer

De rente is al jaren lang extreem laag. De oorzaak ligt bij het monetaire beleid van centrale banken zoals de ECB en het op grote schaal opkopen van schuldpapier (QE). De ECB is van mening dat de economie gestimuleerd dient te worden, om er voor te zorgen dat de prijzen ieder jaar gemiddeld met bijna 2% toenemen. De kunstmatig laag gehouden rente geeft echter spanningen in onze samenleving, omdat het ECB-beleid niet past bij de tijdsvoorkeur van mensen.

Von Mises

De Oostenrijkse econoom Von Mises stelde dat rente een aspect is van het menselijke handelen. Ieder mens waardeert een hoeveelheid geld op dit moment meer dan dezelfde hoeveelheid in de toekomst. Hoe meer een persoon het waardeert om nu over geld te beschikken, hoe meer rente deze persoon vereist voor het opgeven van dit geld nu. De hoogte van de rente hangt dus af van je tijdsvoorkeur. Ieder mens heeft een andere tijdsvoorkeur, afhankelijk bijvoorbeeld van leeftijd of persoonlijke omstandigheden. De tijdsvoorkeuren van alle mensen komen door middel van vraag en aanbod samen, waardoor een evenwichtsrente ontstaat. Von Mises noemde deze ook wel, vrij vertaald, de natuurlijke rente (‘originary interest’). Vraag en aanbod op de geldmarkt resulteert in een marktrente, voor alle verschillende looptijden. Deze tijdsvoorkeur geldt ook voor goederen.

Wat is rente?

Rente is een verhouding tussen de prijs van toekomstige goederen ten opzichte van huidige goederen en bij wijze van spreken een vergoeding voor het opgeven van tijd. Een lagere rente betekent vanuit tijdsvoorkeur perspectief dat er een lage voorkeur is om geld nu te gebruiken. Voor producten en diensten geldt hetzelfde. Een lage rente betekent dat er een lagere voorkeur is om nu te consumeren, en een grotere voorkeur om later meer te consumeren. De samenleving in zijn geheel is dan bereid geld ter beschikking te stellen en de middelen te investeren, zodat er later meer kan worden geproduceerd en geconsumeerd.

De markt

Stel er is een samenleving die geen enkel vertrouwen heeft in de toekomst. Deze samenleving ziet het nut er niet van in om nu te investeren om later meer te kunnen consumeren. Er is immers zo goed als zeker geen later!  Als een persoon in deze samenleving wel geld ter beschikking stelt, zal daar een flinke rente vergoeding tegenover moeten staan. In deze hypothetische samenleving is de rente dus heel hoog, maar er wordt niet of nauwelijks gespaard.  Terwijl de algemene gedachte is dat hoe hoger de rente, hoe meer er wordt gespaard. De tijdsvoorkeur is dus een belangrijk element in het tot stand komen van de rente op de markt.

Rente die op deze manier vrijwillig tot stand komt is altijd positief. En of de rente hoog of laag is, dat maakt niet uit. De rente komt immers vrijwillig tot stand, op basis van de voorkeuren van de mensen en de samenleving in zijn geheel.

Centrale banken zien het anders

De rente is volgens centrale banken wereldwijd echter een instrument, om er mede voor te zorgen dat prijzen gemiddeld met bijna 2% per jaar gaan stijgen. Hogere rentes maken het volgens de ECB te moeilijk voor huishoudens en producenten om leningen te krijgen. Er wordt zelfs gewaarschuwd dat hogere rentes het te aantrekkelijk maakt om te sparen in plaats van het geld uit te geven. Volgens centrale banken is het beter het evenwicht niet aan de mensen zelf over te laten, omdat het risico bestaat dat de evenwichtsrente te hoog gaat uitvallen. Door ingrijpen van een ECB wordt foutief gedrag van mensen hersteld en worden rentes als het nodig is zelfs tot onder de 0% geduwd.

Verkeerd signaal

Zo een beleid is echter niet gebaseerd op duurzame principes. De nadruk ligt op kwantiteit, waarbij de consumptie en investeringen constant moeten toenemen, in plaats van kwaliteit. Het huidige monetaire beleid staat zo een duurzame samenleving in de weg. We consumeren onze planeet als het ware op, gestuwd door nieuw geld dat ons tegen telkens lagere rentetarieven ter beschikking wordt gesteld. Deze lage rente is echter kunstmatig tot stand gekomen. Er is geen signaal afgegeven door de samenleving dat er een sterke voorkeur is om later NOG meer van en op onze planeet te consumeren. De voorkeuren van de samenleving en het beleid van de ECB zijn niet in overeenstemming. De tijdmarkt van vraag en aanbod is niet in evenwicht.

Pensioenen en pensioenleeftijd

Het gevolg is dat mensen hun tijd anders gaan spenderen dan hoe zij eigenlijk willen. Een goed voorbeeld zijn de verplichtingen van pensioenfondsen, bestaande uit toekomstige pensioenbetalingen. Door de lage rente is de waarde van de verplichtingen enorm gestegen de afgelopen jaren. De dekkingsgraden stonden daardoor onder druk, ondanks de gestegen prijzen van aandelen en obligaties. Mede hierdoor is de pensioen gerechtigde leeftijd behoorlijk toegenomen en vond er vaak geen inflatiecorrectie plaats de laatste jaren. Wij moeten langer doorwerken om met pensioen te kunnen gaan. Nu leven wij ook langer en er zijn best veel mensen die juist graag langer doorwerken. Maar de verhoging van de pensioenleeftijd is niet vrijwillig tot stand gekomen. Het valt zeer te betwijfelen of deze verhoging van de pensioenleeftijd ook tot stand zou zijn gekomen als de rentes hoger zouden liggen.

Schuldenberg

Als gevolg van het ECB-beleid is de schuld van de samenleving alsmaar toegenomen, zelfs tot hogere niveaus dan ten tijde van de grote financiële crisis, zo’n 10 jaar geleden. Daarmee zijn de verplichtingen van de samenleving enorm toegenomen. De hoop is op inflatie en groei om de schuldenberg op te kunnen vangen. Om deze verplichtingen na te komen zullen wij onze tijd waarschijnlijk steeds langer werkend moeten doorbrengen. Het beleid van centrale banken draagt zo bij aan spanningen in de samenleving.

Juist begrip leidt tot juist beleid

Rentes zouden tot stand moeten komen als gevolg van het handelen van mensen naar hun voorkeuren. Rentes hebben net als prijzen een signaalfunctie en zijn een middel om een samenleving mee in te richten. Rentes veranderen echter niet door veranderende voorkeuren van mensen, maar al decennia lang met name door het beleid van de ECB. Mijns inziens is dit beleid gebaseerd op een foutief begrip van rente waarmee het beleid per definitie schadelijk is. Mocht het begrip rente ooit wel goed begrepen worden, dan is het nog maar de vraag of een centrale bank daar aan moet rommelen, maar dat is een interessant onderwerp voor een andere keer.

 

 

Geef een reactie