Gaat de EU Japan achterna en wordt het een zombie-economie?

Gaat de EU Japan na en wordt het een zombie-economie?

Her en der in de financiële pers duiken er verhaallijnen op dat de EU Japan achterna zal gaan. De ECB zal (weer) flink gaan printen en allerlei bezittingen opkopen om zo een recessie met de daarbij behorende sanering tegen te gaan. De business cycle moet namelijk dood en de centrale banken denken een manier gevonden te hebben om dit, zonder nadelige consequenties, voor elkaar te krijgen. Een new monetary normal zeg maar. Kan en zal de EU daadwerkelijk de Japanse route gaan bewandelen?

Japanse situatie

Tot einde 80-er jaren van het vorige millennium, was Japan een succesverhaal. Overal kochten de Japanners bedrijven, kunst, auto’s en zo verder op. Er werd gerept dat de Japanners elk groot bedrijf zouden opkopen. Binnen Japan waren alle asset prices door hun dak gegaan doordat de centrale bank van Japan banken min of meer forceerde om leningen te verschaffen aan zowat iedereen die twee woorden kan vormen.

Wederom slechte schulden het probleem

In 1989 barstte de bubbel. De centrale bank moest de rente verhogen en daardoor daalden de waarde van bijna alle bezittingen waardoor de beerput in de Japanse financiële sector bloot kwam te liggen; het aantal non-performing loans (NPL) schoot door het dak. Net als bij ons 20 jaar later, moesten de banken en verzekeraars door de overheid/centrale bank geholpen worden. Ook werden de regels aangepast voor het erkennen van slechte schulden en zo verder, waardoor er bedrijven in leven werden gehouden die eigenlijk allang overleden waren. Vandaar de term zombie bedrijven.

Ingrepen tegen hoge prijs

Echter, deze maatregelen leidden er toe dat de groeikansen van de economie tot nul werden gereduceerd. En niet voor enkele jaren, maar voor twee decennia! Van 1995 tot 2007, bijvoorbeeld, viel het nominale BBP van USD 5,3 biljoen naar USD 4,4 biljoen. Reële lonen vielen zelfs met 5%.

Zoals de bovenstaande grafiek laat zien, is Japan sinds midden 90-er jaren geen meter vooruit gekomen. Er waren dus beweginkjes omhoog en omlaag, maar per saldo is het niks; een zombie-economie dus.

Het waarom

Economen zijn elkaar nog steeds aan het bevechten over de oorzaken van het hiervoor genoemde; mijn mening is dat het niet saneren van de economie (dus het faillissement van slechte bedrijven niet laten gebeuren) er voor gezorgd heeft dat kapitaal in slechte/negatief renderende activiteiten vast kwam te zitten. Er werd dus niet/te weinig geïnvesteerd in kapitaalgoederen en in opleidingen, R&D en zo verder om de toekomstige groei van de economie veilig te stellen. Lonen konden daardoor ook niet omhoog (want de productiviteit gaf daar geen reden toe) en de economie kwam in een deflatoir scenario terecht. Wat de centrale bank ook deed, de economie noch de inflatie hebben een houdbare opwaartse beweging kunnen maken.

De gelijkenissen met Japan zijn er

Wat dat betreft lijkt het al heel veel op de situatie in de EU/EMU van 2008 tot en met 2013 (zie EU grafiek hieronder).

Niet verrassend, als mijn analyse van Japan klopt. Immers, wij hebben ook teveel schulden, rente staat op nul en monetair gezien heeft de ECB erg veel uit de kast getrokken. Zo is de balans van de ECB iets 45% van het BBP. Dat is veel meer dan bij de Fed het geval is (22%), maar veel minder dan Japan (101%) en al helemaal minder dan Zwitserland (125%!). De grafieken hieronder geven het verloop weer in deze balansen.

ECB staat voor 2 keuzes

Nu ligt het verhaal bij de Zwitsers ietwat anders (zie hier), maar het beeld is duidelijk: centrale banken hebben monetair de kranen vol open gezet. Ondanks al deze aankopen is het economische beeld niet echt Hosanna te noemen, wellicht op de VS na dan. Nu de economische cijfers uit de EU flink verslechteren en de ECB al op een negatieve rente zit, zijn er maar twee uitwegen: 1) laat de crisis komen en de boel zichzelf saneren (nu extra pijnlijk door het gevoerde monetaire beleid), of 2) de ECB balans nog verder vol zetten met allerlei bezittingen net zoals Japan. De economie zal er weinig op doen, maar de beleidsmakers zijn daar allang blij mee want zij willen met name geen economische neergang. Dat de rekening uiteindelijk toch wel gaat komen, dat deert ze wellicht niet want dat duurt wel even (apres moi le deluge) en er zijn genoeg zondebokken te vinden om de verantwoordelijkheid op af te schuiven. U begrijpt dat ik verwacht dat voor optie 2 gekozen gaat worden.

Zelfde recept kan tot andere uitkomst leiden

Hiermee bewandelt de EU inderdaad het Japanse pad. Echter, toen Japan in de problemen geraakte, was het één van de weinige, nu lijken alle grote economieën af te steven op een synchronized crisis en het is dan ook maar de vraag of de EU/EMU (en de VS etc.) weg kan komen met een Japans beleid. Verder heeft Japan ook trouwe kopers voor haar staatsschulden: haar eigen burgers. In de EU/EMU ligt dat anders (Italië heeft er wel een handje van, andere lidstaten veel minder), wat de ruimte eventueel kan beperken. Ik schrijf expres eventueel, want met QE, is de centrale bank daar om elk surplus aan staatsobligaties op te kopen (moeten de verdragen wel wat worden opgerekt). Verder heeft de vergrijzingsgolf die niet alleen in het Westen maar vooral ook in Azië (China, Japan, Zuid-Korea) zal plaatsvinden, een enorme impact op het geheel. Dus de EU/EMU (en met haar ook andere landen) zal de Japanse route bewandelen, maar of ze het zelfde verloop als tot nu toe bij Japan er voor terug krijgen, is nog maar de vraag. De risico’s liggen duidelijk aan de onderzijde.

Geef een reactie